اقدامات پرستاری در بیمار با قالب گچی

هدف از گچ گیری عبارتست از:

1-     بی حرکت کردن قسمتی از بدن در یک وضعیت اختصاصی و ایجاد فشار یکسان به بافت نرم است

2-     بیحرکت کردن شکستگی جا انداخته

3-     اصلاح تغییر شکلها ، اعمال فشار یکنواخت روی بافت نرم داخل قالب یا حمایت از مفاصل ضعیف استفاده می شود . 

انوع گچ:

1-     گچ پلاستر قبل از استفاده باید خیس شود و سپس دور عضو پیچانده شود .این نوع گچ خیلی کند خشک می شود و سنگین است .

2-     گچ فایبر گلاس یا پلاستیکی به سرعت خشک می شود و کم وزن است . بیماران دارای این نوع قالب گچی می توانند وارد آب شوند و پس از شنا یا استحمام ، گچ را با سشوار خشک کنند . لازم است گچ روی پوست گذاشته شود و ضایعات پوستی قبل از گرفتن گچ با مواد ضد عفونی کننده شستشو داده شوند. 

3-     گچ گيري اسپيلينت (Splint) يا نيم قالب: درموارد ورم كردن دور محل صدمه ديده بكار مي رود. وقتي ورم فروكش كند، پزشك ممكن است نيم قالب گچ را با يك قالب گچ كامل تعويض كند. همانطور كه گچ گيري خشك مي شود، شما احتمالاً يك احساس گرم شدن در ناحيه صدمه ديده خواهيد داشت.

 

انواع قالب های گچ گیری:

گچ ناوداني اولنار

 کاربردهاي رايج: درمان قطعي يا جايگزين آسيب‌هايي که به طور شايع با آتل ناوداني اولنار درمان مي‌شوند.
 نحوه کاربرد: به صورت ايده‌آل قالب 48-24 ساعت يا بيشتر پس از آسيب اوليه تعبيه مي‌شود تا تورم کاهش يابد. قراردادن مواد قالب مشابه همان روش آتل ناوداني اولنار است به استثناي آنکه گچ يا فيبرگلاس تمام محيط اندام را در بر مي‌گيرد

گچ ناوداني راديال

 کاربردهاي رايج: درمان جايگزين يا قطعي شکستگي‌هايي که ابتدا با آتل ناوداني راديال درمان شده‌اند.
 نحوه کاربرد: قرار دادن مواد قالب مشابه همان روش آتل ناوداني راديال است به استثناي آنکه گچ يا فيبرگلاس تمام محيط اندام را در برمي‌گيرد قالب معمولا 7-2 روز پس از آسيب اوليه تعبيه مي‌شود تا تورم کاهش يابد.
 نکات و مشکلات: زاويه‌دار شدن يا چرخش جزيي در محل شکستگي ممکن است سبب ايجاد مشکلات کارکردي شوند؛ نظير مشکل در چنگ زدن، فشردن بين انگشتان، يا تقابل انگشتان (Opposition). از اين رو، ارزيابي و پيگيري بسيار دقيق ضروري است.

گچ اسپايکاي شست دست

 کاربردهاي رايج: شکستگي‌هاي بدون جابه‌جايي و مشکوک ديستال اسکافوييد، شکستگي‌هاي خارج مفصلي، فاقد جابه‌جايي و بدون زاويه‌دار شدن قاعده اولين متاکارپ.
 نحوه کاربرد: قالب در همان موقعيت کارکردي که براي آتل اسپايکاي شست توضيح داده شده به کار مي‌رود ولي نيازمند آن است که مواد قالب دورتادور اندام پيچيده شوند
 نکات و مشکلات: به علت آنکه اين نوع شکستگي‌ها اغلب جدي هستند و با ميزان بالاتري از عوارض همراه‌ هستند، آتل‌بندي درازمدت يک درمان قطعي مناسب نيست. شکستگي‌هاي داخل مفصلي يا شکستگي‌هاي زاويه‌دار شده،‌ جابه‌جا شده، يا به طور ناکامل جا انداخته نشده قاعده اولين متاکارپ بايد براي ارزيابي به يک متخصص ارتوپدي ارجاع شوند. شکستگي‌هاي جابه‌جا نشده ديستال اسکافوييد قابليت بالاتري براي بهبود دارند و ممکن است با يک گچ اسپايکاي کوتاه شست درمان شوند و پس از 2 هفته گچ باز شده، با راديوگرافي مورد ارزيابي مجدد قرار گيرند. شکستگي‌هاي بدون جابه‌جايي يک سوم مياني يا پروگزيمال اسکافوييد با يک گچ اسپايکاي بلند شست به صورت ابتدايي درمان مي‌شوند و نيازمند پايش هوشيارانه براي وقوع عدم جوش خوردگي هستند.

گچ کوتاه اندام فوقاني

 کاربردهاي رايج: شکستگي‌هاي بدون جابه‌جايي يا با جابه‌جايي مختصر ديستال مچ نظير شکستگي‌هاي کاليس  و اسميت يا شکستگي‌هاي ترکه‌اي (greenstick)، سگکي، فيزيال در کودکان؛ شکستگي‌هاي استخوان‌هاي کارپال به جز استخوان‌هاي اسکافوييد و تراپزيوم.
 نحوه کاربرد: قالب گچي از يک‌سوم پروگزيمال ساعد تا ديستال چين کف دستي در سمت وولار و کمي پروگزيمال به مفاصل MCP در سمت دورسال امتداد مي‌يابد.
 وضعيت کارکردي: مچ در وضعيت خنثي و مختصرا در حالت اکستانسيون است، مفاصل MCP آزاد هستند.
 نکات و مشکلات: مشابه همان مواردي هستند که براي آتل ساعد ذکر شد.

گچ بلند اندام فوقاني

 کاربردهاي رايج: درمان قطعي آسيب‌هايي که ابتدائا با آتل خلفي درمان شده‌اند.
 نحوه کاربرد: قالب از قسمت مياني استخوان بازو تا چين کف دستي ديستال در سمت وولار و کمي پروگزيمال به مفاصل MCP در سمت وورسال امتداد مي‌يابد.
 وضعيت کارکردي: آرنج 90 درجه خم شده است در حالي که مچ دست در يک وضعيت خنثي با اکستانسيون مختصر قرار دارد.
 نکات و مشکلات: گذاشتن پد به ميزان کافي در ناحيه اوله کرانون، استيلوييد اولنا‌و حفره آنته‌کوبيتال از تخريب پوست پيشگيري مي‌کند. پزشکان به ويژه لايه ابتدايي، روي حفره آنته‌کوبيتال قرار نگيرد. گچ‌هاي بلند اندام فوقاني بيش از همه در کودکان به علت شيوع شکستگي‌هاي ديستال راديال، اولنار و ديستال استخوان بازو به کار مي‌رود.

گچ کوتاه اندام تحتاني

 کاربردهاي رايج: درمان قطعي آسيب‌هاي مچ پا.
 نحوه کاربرد: قالب گچي از سر متاتارس‌ها شروع شده و در فاصله 2 اينچ ديستال به سر فيبولا پايان مي‌يابد. پدهاي اضافه روي برجستگي‌هاي استخواني شامل سر فيبولار و هر دو قوزک قرار داده مي‌شود.
 وضعيت کارکردي: مچ پا با زاويه 90 درجه خم شده است (خنثي).
 نکات و مشکلات: توصيه‌هاي تحمل وزن براساس نوع و پايداري آسيب و تحمل و ناراحتي بيمار تعيين مي‌شود. قالب‌هاي کوتاه ساق که مي‌توان با آنها راه رفت براي شکستگي‌هاي بدون جابه‌جايي فيبولا و متاتارس کفايت مي‌کند. چکمه‌هاي ساق بلند مخصوص راه رفتن، جايگزين‌هاي قابل قبولي براي آسيب‌هاي کم خطر از نظر عوارض هستند.

 

گچ تنه (اسپیکا) :

این نوع قا لب در بعضی انواع شکستگی های استخوان ران و جراحی های مفصل ران درکودکان (مانند کودکان مبتلا به دررفتگی مادرزادی لگن ) استفاده می شود .

* جهت جلوگیری از ترک خوردن و ناصاف شدن ،تا خشک شدن کامل بهتر است بیمار روی تشک سفت قرار گیرد .

* جهت سریعتر خشک شدن می توان از لامپهای گرمایی استفاده کرد .

*طی خشک شدن نباید زیر سر وشانه ها بالش قرار داد زیرا باعث فشار به قفسه سینه می شود .

*  جهت جلوگیری از آلودگی گچ با ادرار،،مدفوع قبل از هر بار دفع یک پلاستیک خشک و تمیز زیر محل مخصوص دفع قالب گچی قرار دهید و لبه های آن را به طرف بیرون برگردانید .

* پوست در تماس با لبه گچ را روزانه از نظر زخم بررسی کرده و با انگشتان ماساژ دهید .

* احساس حبس شدن در فضای تنگ و بسته باعث اضطراب کودک می شود که حمایت نزدیکان می تواند به او آرامش دهد .

* ممکن است کودک دچار کند شدن حرکات گوارشی ،تهوع و استفراغ شود که باید به پزشک اطلاع داد 

 

اقدامات پرستاری قبل از گچ گیری:

1-     علائم حیاتی بیمار را بررسی کنید

2-     با بیمار صحبت کنید و او را از نظر روانی برای گچ گیری آماده کنید

3-     اندامی که باید بی حرکت شود از نظر موارد ذیل مورد معینه قرار دهید

·        بررسی وضعیت عصبی – عروقی عضو

·        شدت و محل تورم

·        وجود کبودی

·        وجود خراشیدگی،پوست رفتگی،له شدگی و زخم

4-     در صورت وجود زخم در عضو قبل از گچ گیری آن را پانسمان کنید

روش گچ گرفتن :

 قالب های گچی معمولی لز جنس پلاستر می باشند. باندهای پلاستر را در آب سرد خیس می کنند تا انعطاف لازم برای شکل گیری را بدست آورند . در اثر تماس گچ با آب یک واکنش کریستال سازی آغاز می شود که با تولید گرما همراه است . سرعت این واکنش 20- 15 دقیقه است ، اما برای خشک شدن کامل گچ لازم است که عضو گچ گرفته شده به مدت 72 – 24 ساعت در معرض هوای آزاد قرار گیرد .

رنگ قالب گچی :

  خشک ، سفید و درخشان است ، محکم و فاقد بو است . اما رنگ قالب گچی مرطوب ، خاکستری و کدر بوده ، صدای مات دارد ، نرم است و بوی کپک می دهد .

عوارض احتمالی :

سندرم کمپارتمان ، زخم فشاری ( Bedsore ) ، سندرم عدم استفاده و سندرم ولکمن.

اقدامات پرستاری بعد از گچ گیری:

محكم شدن قا لب گچ 15 تا 20 دقيقه طول مي كشد به دلیل اینکه  گچ های معمولی در موقع خشک شدن ، گرم می شوند ، لذا توصیه می شود از انداختن پتو یا روانداز بر روی عضو گچ گرفته شده به مدت 72 – 24 ساعت اجتناب شود .

از فرو بردن اشیا برنده و نوک تیز  (مثل گیره لباس یا مداد ) به زیر گچ اجتناب شود .

گچ خیس با نرمی کف دست ها روی بالش نرم نگهداری شود تا از ایجاد ناهمواری در آن پیشکیری گردد .

از بکار بردن رنگ لاک یا نظایر آن بر روی گچ خودداری شود .

جهت خشک کردن گچ بهتر است ان در معرض هوای آزاد قرار داد .

وجود نقاط گرم(Hot Spot) روی گچ دلیل بر فشار روی عضو،وجود نقاط مرطوب ‌(Wet Spot)روی گچ دلیل بر ایجاد زخم فشاری است

 مراقبت از پوست :

لکه های گچ موجود بر روی پوست با دستمال مرطوب پاک شود .

برای پیشگیری از زخم و تحریکات پوستی ، زیر قالب گچی از باند ویبریل ( پنبه ای ) استفاده می شود .بنابراین توصیه می شود که از ناحیه از نظر قرمزی و یا تحریک پذیری کنترل شود .

قالب گچی خشک نگهداشته شود و با پلاستیک پوشانده شود .

از خاراندن پوست زیر قالب گچی خودداری شود ، در صورت خارش با هوای سرد سشوار  ، خارش را برطرف کرد .

پس از برداشتن گچ شستشوی عضو با روغن های معدنی و آب به بهبود خون پوست کمک میکند .

در صورت بروز لکه خونی روی گچ،دور آن را با خودکار علامت گذاشته،تاریخ و ساعت بزنید تا در بررسی های بعدی،به پیشرفت خونریزی از ناحیه زخم زیر قالب گچی پی ببرید

زمان پر شدن مجدد کاپیلرهای زیر ناخن باید در حد طبیعی باشد(زیر 1ثانیه)

تسكين درد :

·      عضو را بي حركت كرده و با چند بالش بالاتر از سطح قلب قرار دهيد .

·       از كيسه يخ در كنار محل شكستگي استفاده كنيد اما مواظب باشيد گچ مرطوب نشود .

·      از داروهاي ضد درد ي كه پزشك تجويز كرده استفاده نماييد .

·      اگر درد به علت ورم وفشار بر روي پوست است با بالاتر قراردادن اندام ،ورم و فشار را كم كنيد .

·      اگر درد بسيار شديد بوده و با اين روشها درمان نشد به پزشك مراجعه كنيد .

 

تغذیه / تثبیت وزن :

توصیه می شود که از رژیم غذایی حاوی میوه جات ، سبزیجات ،پروتیین و ویتامین ها استفاده می شود .

از رژیم غذایی حاوی کلسیم فراوان ( مثل مصرف بیش از حد لبنیات ) اجتناب شود ، زیرا کلسیم بالا زمینه تشکیل سنگ کلیه را برای بیمار دارای محدودیت حرکتی فراهم می سازد .

توصیه جهت خوردن وعده های غذایی بطور منظم.

اجتناب از افزایش یا کاهش وزن ( افزایش یا کاهش وزن در بیمار دارای قالب گچی یا آتل موجب بر هم زدن تناسب وسیله با عضو می گردد).

تحرک :

توصیه می شود که با انجام  انقباض ایزو متریک عضلات به حفظ توده و قدرت عضلانی وجلوگیری از آتروفی کمک شود .بدین جهت ، ورزش عضلات چهار سر ران را به بیمار توصیه می کنیم :

به حالت خوابیده به پشت دراز بکشد و پاهایش را دراز کند .

با منقبض کردن عضلات قدامی ران ، زانوی خود را بطرف تشک فشار دهد و 10 – 5 ثانیه در این حالت نگه دارد .

سپس کمی استراحت کند .

توصیه به بیمار به اینکه این ورزش در هنگام بیداری هر ساعت 10 بار انجام دهد .

جهت ورزش عضلات باسن ( گلوتئال ) به بیمار توصیه کنیم :

در حالتخوابیده به پشت دراز بکشد و در صورت امکان پاهایش را دراز کند .

 عضلات باسن و شکم خود را منقبض کند و 10 – 5 ثانیه در این حالت بماند .

 سپس کمی استراحت کند .

توصیه به بیمار که این ورزش را در هنگام بیداری هر  ساعت 10بار انجام دهد .

توصیه می شود که از راه رفتن روی زمین لغزنده اجتناب شود .

تا حد امکان حرکات به طور طبیعی انجام شود ولی اندام مصدوم زیاد به کار گرفته نشود.

برای جلوگیری از تورم ، اندام داخل گچ مرتبا" بالاتر از سطح قلب قرار داده شود .

حفظ عملكرد طبيعي بدن :

تمام مفاصل و اندام هاي سا لم را ورزش دهيد تا ضعيف نشوند .

جهت پيشگيري از ضعيف شدن عضلات در گچ و براي خونرساني بهتر ،هر ساعت يكبار اين عضلات را 5 تا 10 ثانيه منقبض و سپس شل كنيد و انگشتان عضو را با زو بسته كنيد .

انگشتان اندام در گچ را از نظر رنگ ،حس ،حركت و گرمي كنترل كنيد چون نشانه خونرساني و سلامت عصبي اندام است  در گچ دست وبازو اگر انگشتان و مچ دست بيمار جمع شده و قادر به باز كردن آنها نباشد و بي حسي يا گزگز شدن نيز وجود داشته باشد مي تواند از علائم قطع خونرساني به دست باشد كه بايد هر چه سريعتر به پزشك مراجعه كرد .

زخم فشاري :

نقاط مستعد زخم فشاري در قالبهاي گچي پا شامل پاشنه ، قوزك ها ، پشت پا و كشك زانو و در قالبهاي دست آرنج و مچ مي باشد .

در صورت وجود درد شديد در نقاط مستعد ،بوي بد و مرطوب شدن گچ با ترشحات داخلي به پزشك مراجعه كنيد .

تكه هاي گچ چسبنده به پوست را بلافاصله پس از گچ گيري از روي پوست برداريد تا به داخل قالب نلغزند .

در صورت شكسته شدن قالب خودتان اقدام به اصلاح آن نكنيد و به پزشك مراجعه نماييد .

اگر بيمار ناتوان است هر 2 ساعت او را تغيير وضعيت دهيد تا دچار زخم بستر نشود .

بالاتر قراردادن عضو در گچ مراقبت بسيار مهمي است كه باعث پيشگيري از ورم ،درد و پيشگيري از قطع خونرساني مي شود . 

  مراقبت از خود :

در گچ پا حين راه رفتن نبايد وزن بدن را روي عضو مبتلا اعمال كرد مگر با اجازه پزشك و استفاده از دمپايي هاي مخصوصي كه سطح پهن و غير لغزنده اي را براي راه رفتن فراهم مي كنند و ميتوان آنها را از فروشگاههاي لوازم پزشكي تهيه كرد .

حين راه رفتن مي توان گچ دست را با باند يا پارچه اي از گردن آميزان نمود اما نبايد فشار زيادي روي اعصاب گردن وارد شود پس بايد به فواصل استراحت كرده و دست را با لا نگه داشت و نيز گره پارچه نبايد روي مهره هاي گردن بسته شود . 

گچ را به مدت طولاني بايد با پلاستيك نپوشانيد چون با عث تعريق و مرطوب شدن گچ مي شود .

اقدامات پرستاری هنگام برداشتن گچ:

1-      سطح اضطراب و ترس بیمار را کاهش داده به او اطمینان دهید حین بریدن گچ،هیچ صدمه ای به پوست و اندام زیر گچ وارد نخواهد آمد

2-      به بیمار بگویید که عضلات عضو گچ گرفته،ضعیف،دردناک و آتروفیه خواهد بود جهت پیشرفت قدرت عضلانی،ورزش های ایزومتریک و ایزوتونیک خاص را به او آموزش داده،از او بخواهید تا فعالیتهایش را به تدریج از سر گیرد.

3-      پوست زیر گچ معمولا خشک و دارای پوسته های فراوان است به بیمار آموزش دهید که پوست خود را با صابون ملایم و آب گرم بشوید و خشک کند.سپس از لوسیونهای نرم کننده و مرطوب کننده استفادهنماید

4-      از بیمار بخواهید از خاراندن پوست خود جدا خودداری کند

5-      در صورتیکه بعد از برداشتن گچ،عضو همچنان متورم باشد،به بیمار آموزش دهید جهت کنترل ادم و بازگشت به حالت طبیعی،همچنان عضو را بالاتر از سطح قلب نگهدارد

6-      به منظور محدود کردن ادم،بهتر است 24 الی 48 ساعت پس از برداشتن گچ،عضو توسط باند کرپ پیچیده شود.

 

 

آموزش به بیمار

·        محل گچ گرفتگي را خشك نگاهداريد.

·        هنگام حمام كردن يا دوش گرفتن، محل گچ را با حوله بپيچيد و سپس آنرا با يك كيسه پلاستيكي بپوشانيد. قسمت باز كيسه را با نوار چسب محكم كنيد كه آب بداخل آن نفوذ نكند.

·        بمدت حداقل 24 ساعت روي قسمت گچ گرفته شده را فشار ندهيد.

·        اگر قالب گچ تر يا شُل شود يا ترك بخورد، بايد با پزشكتان تماس بگيريد.

·        گچ گيري را خودتان تغيير ندهيد يا تغيير شكل نداده و آنرا بر نداريد.

آموزش مراقبت از محل صدمه ديده

·        براي درد و ورم كردن، از استامينوفن ( تايلنول ) يا آيبوپروفن ( ادويل ، موترين ) طبق دستور پزشك استفاده كنيد.

·        اگر گچ گرفتگي در پا است، يا بنشينيد يا دراز بكشيد و بالشهائي زير پايتان قرار دهيد. اگر چهارپايه داريد، براي بالا نگاهداشتن پا آنرا زير پا قرار دهيد.

·        اگر بازو را گچ گرفته ايد، هنگام راه رفتن از بند اتصال دست به گردن استفاده كنيد.

·        هنگام استراحت، بازوي گچ گرفته را روي بالش كه روي سينه قرار داده ايد، بگذاريد.

·        چنانچه باوجود گچ گرفتن اجازه راه رفتن داريد، مادام كه گچ سفت و خشك نشده، راه نرويد.

·        براي خاراندن پوست زير محل گچ گيري، اشيائي را به زير قالب گچ داخل نكنيد، زيرا اگر پوست شكاف پيدا كند، مي تواند باعث عفونت شود.

·        براي تسكين خارش پوست زير محل گچ گرفتگي از پودر يا خمير ( لوسيون ) استفاده نكنيد.

·        براي تسكين خارش، از جريان هواي خنك مو خشك كن ( سشوار) كه آنرا نزديك لبه زيرين گچ قرار مي دهيد، استفاده كنيد.

·        از برخورد يا زدن محل گچ گرفته به سطوح سخت جلوگيري كنيد.

·        انگشتان دست و پا را زياد حركت بدهيد مگر آنكه دكترتان اينكار را منع كرده باشد.

موارديكه بايد به دكتر مراجعه شود يا به بخش اورژانس بيمارستان برگرديد

·        انگشتان دست يا پايتان برنگ كبود يا خاكستري در آمده باشد.

·        حركت دادن انگشتان دست يا پايتان سخت شده است.

·        محل گچ گرفتگي را احساس مي كنيد كه تنگ شده فشار مي آورد.

·        دستها يا پايتان بي حس شده يا سوزن سوزن مي شود.

·        زير گچ گرفتگي احساس فشار يا سوزش مي كنيد.

·        از ناحيه گچ گرفتگي بوي بدي بمشام مي رسد.

·        درد دارد شديدتر مي شود.

·        تبي بالاتر از 38 درجه سانتي گراد داريد.

 

برگرفته از کتاب:

تشخیص،مراقبت و مهارت های پرستاری در بیماریهای داخلی و جراحی

تالیف:ملاحت نیکروان مفرد         عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

سایت: www.iranorthoped.ir- نشریه نوین پزشکی شماره 455 - وبلاگ پرستاری آقای طاهری

گردآوری ، تهیه و تنظیم :

·         جواد فهیمی

Nurse.irr.ir)   استفاده از این مطلب به هر صورتی بدون منبع ، بدون نام و لینک بانک جامع مقالات پرستاری ایران و نام گرد آورندگان آن ممنوع و خلاف شرع و قانون است)

 

 

موضوعات مرتبط: پرستاری ارتوپدی
برچسب‌ها: اقدامات پرستاری در بیمار با قالب گچی